وقتی جادو از جهان می‌رود

کشتی از ساحل جدا شده است. مأمور بندر آخرین نام را از دفتر رفت‌وآمد خط می‌زند، ماهیگیر طناب خیس را جمع می‌کند و کودکی کنار آب منتظر صدای زنگ‌هایی می‌ماند که دیگر به صدا درنخواهند آمد. در شهر اتفاق عجیبی نیفتاده؛ نانوا تنور را روشن کرده، عوارض پل گرفته می‌شود و باد همان بوی نمک همیشگی را دارد. فقط چیزی که قرن‌ها در جهان بود، دیگر نیست.

فانتزی بارها ما را نه در سپیده‌دم جادو، بلکه در واپسین روزهای آن وارد جهان می‌کند. این انتخاب فقط برای زیباترکردن ویرانه‌ها نیست. غروب جادو تناقضی را دیدنی می‌سازد که در روشنایی یک پیروزی ساده پنهان می‌ماند: جهان برای رهاشدن از قدرت‌های کهن و رسیدن به دست انسان‌های معمولی، گاهی ناچار است بخشی از شکوه خود را از دست بدهد. قهرمان می‌تواند جهان را نجات دهد؛ نمی‌تواند تضمین کند که جهان پس از نجات، همان جهان پیشین بماند.

ما همیشه کمی دیر می‌رسیم

پیش از نخستین صفحه، عصر بزرگ‌تری سپری شده است. برج‌ها نام سازندگانشان را فراموش کرده‌اند، جاده‌ای قدیمی به پایتختی گمشده می‌رسد و پیرمرد مهمانخانه آخرین کسی است که تلفظ درست نام رودخانه را به یاد دارد. اژدهایان کم شده‌اند. درختان هنوز نجوا می‌کنند، اما دیگر هر رهگذری زبانشان را نمی‌فهمد. جهان زنده است؛ بااین‌حال خواننده می‌داند به ضیافتی بزرگ دیر رسیده است.

این حسِ دیررسیدن یکی از راه‌هایی است که فانتزی به جهان خیالی تاریخ می‌دهد. همان‌طور که در بحث زمان عمیق سرزمین میانه دیدیم، گذشته فقط اطلاعاتِ پیوست کتاب نیست؛ بر اکنون فشار می‌آورد. هر ویرانه می‌گوید پیش از تو کسانی ساختند و شکست خوردند. هر نامِ نصفه‌نیمه خبر از چیزی می‌دهد که حتی سوگواری کامل برایش ممکن نیست.

جادو چرا باید فانی باشد؟

جادویی که برای همیشه، به یک اندازه و بدون خطر باقی بماند ممکن است سودمند باشد، اما دیگر اضطرار ندارد. اگر هر بهار هزار اژدها از فراز کوه بگذرند، هزارویکمین اژدها منظره‌ای باشکوه است؛ آخرین اژدها تاریخ است. کمیابی به شگفتی وزن می‌دهد. موجود جادویی دیگر فقط بخشی از دکور جهان نیست؛ دیدارش ممکن است آخرین فرصت یک نسل برای دانستن این باشد که افسانه‌ها دروغ نگفته‌اند.

فانتزی با فانی‌کردن جادو، کاری شبیه آنچه با مرگ و جاودانگی می‌کند انجام می‌دهد. پایان، ارزش را خلق نمی‌کند، اما آن را آشکار می‌سازد. دستی که همیشه در دسترس است به‌سادگی فراموش می‌شود؛ دستی که فردا باید رها شود، ناگهان تمام گرمای خود را به یاد می‌آورد. جادو وقتی می‌تواند جهان را ترک کند، از «توانایی» به «حضور» بدل می‌شود.

معجزه‌ای که هر صبح سر وقت می‌رسد

تصور کنید طلسم روشنایی با نرخ ثابتی فروخته شود. درمانگر مجوز بگیرد، شهرداری پرواز جاروها را در کوچه‌های باریک ممنوع کند و ادارهٔ مالیات برای ارث‌بردن شمشیرهای سخنگو فرم جداگانه داشته باشد. جادو از میان نرفته است؛ وارد زیرساخت شده و هنگام قطع‌شدن دوباره دیده می‌شود.

این سرنوشت لزوماً بد نیست. سامانه‌های جادو در فانتزی می‌توانند دقیق باشند و هنوز شگفتی بسازند. مسئله تغییر نسبت است: معجزه‌ای که هر صبح سر ساعت می‌رسد، وارد نظم زندگی می‌شود. برای بازگرداندن هیبت آن، داستان گاهی چراغ‌ها را یکی‌یکی خاموش می‌کند تا مردم بفهمند آنچه عادی می‌پنداشتند، قرارداد ابدی جهان با آنان نبوده است.

افسون‌زدایی؛ تاریخی که این‌قدر تمیز نبود

وسوسه‌انگیز است که غروب جادو را نسخهٔ فانتزیِ این جمله بدانیم: علم آمد و افسون رفت. تاریخ چنین خط صاف و پاکیزه‌ای ندارد. جیسون آناندا جوزفسون‌ـ‌استورم در پژوهش «اسطورهٔ افسون‌زدایی» نشان می‌دهد روایتِ مدرنیتهٔ کاملاً بی‌جادو با استمرار معنویت‌گرایی، غیب‌باوری و شکل‌های تازهٔ افسون در همان جوامع سازگار نیست. پژوهش دانشگاه کمبریج دربارهٔ بازنمایی جادو در ایرلند مدرن نیز از تداوم و سازگارشدن باورها با مدرنیته سخن می‌گوید، نه ناپدیدشدن یکبارهٔ آن‌ها.

پس این مقاله تاریخ علم را به نبردی میان آزمایشگاه و جنگل تقلیل نمی‌دهد. «جهان بی‌افسون» خودش روایتی فرهنگی است؛ روایتی قدرتمند، اما نه گزارشی کامل از اینکه انسان‌ها واقعاً چگونه زیسته‌اند. مایکل سالر در پژوهش As If که مرور آن در Oxford Academic منتشر شده، جهان‌های خیالی مدرن را یکی از صورت‌های افسونِ سکولار می‌بیند. شاید مدرنیته جادو را حذف نکرده باشد؛ شاید جای آن، زبان آن و ادعای ما دربارهٔ آن را تغییر داده باشد.

پیروزی‌ای که جهان را کم‌افسون‌تر کرد

در ارباب حلقه‌ها نابودی حلقهٔ یگانه یک پیروزی بی‌تردید ضروری است. اگر حلقه بماند، سایه بازمی‌گردد و آزادی دیگران به ارادهٔ یک صاحب قدرت گره می‌خورد. اما همان لحظه‌ای که شرِ بزرگ امکان دوام خود را از دست می‌دهد، برخی از زیباترین پناهگاه‌های عصر سوم نیز آینده‌شان را از دست می‌دهند. پیروزی دروازهٔ بازگشت به گذشته نیست؛ دروازهٔ عصری تازه است.

تالکین در نامه‌اش به میلتون والدمن پایان این روایت را با نابودی حلقه، رفتن نهایی الف‌ها و آغاز فرمانروایی انسان‌ها کنار هم می‌گذارد. این پیوند تصادفی نیست. همان قدرتی که باید شکسته شود، به نظمی تاریخی وصل است که زیبایی‌های فراوانی درون آن حفظ شده‌اند. برای همین جهان‌بودگیِ ارباب حلقه‌ها فقط از نقشه و زبان نمی‌آید؛ از این حقیقت می‌آید که حتی پیروزی هم می‌تواند چیزی را تمام کند.

حلقه‌های نیک هم خاموش می‌شوند

سه حلقهٔ الفی برای سلطه ساخته نشده‌اند. با آن‌ها زخم زمان کند می‌شود و جاهایی مانند لوتلورین می‌توانند زیباییِ عصری رو به زوال را اندکی بیشتر نگه دارند. بااین‌حال قدرتشان کاملاً بیرون از تاریخ حلقهٔ یگانه نیست. وقتی آن نظم فرو می‌ریزد، آنچه خیرخواهان با آن حفظ کرده‌اند نیز نمی‌تواند برای همیشه به همان شکل دوام بیاورد.

این تلخی، قلبِ غروب جادوست: گاهی نمی‌توان دستگاه شر را نابود کرد و تمام زیبایی‌های متصل به همان عصر را دست‌نخورده نگاه داشت. این به معنای هم‌ارزش‌بودن خیر و شر نیست. دقیقاً برعکس؛ قهرمان چون فرق آن دو را می‌داند، هزینه را می‌پذیرد. او قدرت را کنار می‌گذارد، حتی وقتی می‌فهمد با آن، سایهٔ درختانی نیز کوتاه خواهد شد که دوستشان داشته است.

آخرین کشتی، نخستین صبح انسان

در ساحل خاکستری، کشتی فقط چند مسافر را نمی‌برد. نوعی حضور از جهان عقب می‌نشیند. موجوداتی که حافظه‌شان از عمر پادشاهی‌ها بلندتر بود می‌روند و آدم‌های فانی می‌مانند تا با دفترهای ناقص، پل‌های شکسته و قول‌های کوتاه خود جهان را اداره کنند. تصاویر و اسناد تالکین دربارهٔ ارباب حلقه‌ها نشان می‌دهند حتی در فرایند ساخت اثر، جغرافیا و اشیای فرسوده حامل تاریخ‌اند؛ اکنون نگهداری از همان تاریخ به کسانی می‌رسد که خودشان زود می‌گذرند.

صبح بعد، کسی باید فانوس بندر را تمیز کند. نگهبان نامیرایی برای نشان‌دادن راه جنگل نمانده. نان باید پخته شود و کودکی که هیچ الفی را نخواهد دید، باید از چند ترانه بفهمد پیش از او چه بوده است. عصر انسان با تاج‌گذاری آغاز نمی‌شود؛ با روزی آغاز می‌شود که چراغ‌ها دیگر خودشان روشن نمی‌شوند.

عصر انسان؛ آزادی یا یتیمی؟

رفتن موجودات کهن می‌تواند آزادی باشد. آیندهٔ انسان دیگر در حاشیهٔ جنگ خدایان، نژادهای نامیرا یا پیمان‌هایی نوشته نمی‌شود که او در ساختنشان سهمی نداشته است. فرصت خطا نیز به خودش تعلق دارد. این استقلال کوچک نیست. جهانی که انسان در آن فقط شاگرد، خدمت‌گزار یا قربانی نیروهای برتر باشد، هرقدر باشکوه، خانهٔ کاملی برای او نیست.

اما آزادی همیشه شبیه جشن نیست. کودکی که سرانجام از خانه بیرون می‌رود اختیار بیشتری دارد و هم‌زمان می‌فهمد کسی پیش از او اجاق را روشن نخواهد کرد. جهان انسانی تنهاتر است، زیرا مرجعی بیرون از زمان برای تضمین معنا در آن نمانده. فانتزی میان آزادی و یتیمی داوری نهایی نمی‌کند. هر دو در یک صبح از راه می‌رسند.

دهقانی که برای آخرین اژدها سوگواری نمی‌کند

از تالارهای بلند که پایین بیاییم، فقدان شکل دیگری پیدا می‌کند. برای چوپانی که هر بهار چند گوسفند از دست می‌داد، رفتن اژدها شاید آغاز امنیت باشد. گردنه باز می‌شود، ارابهٔ آرد پیش از باران به روستا می‌رسد و کودکان می‌توانند غروب کنار رود بمانند. فلس بزرگی که در چمن پیدا شده برای شاعر نشانهٔ پایان عصر است؛ برای کفاش روستا شاید ماده‌ای باشد که سقف چکه‌کن را با فروشش تعمیر کند.

شکوه و رنج به یک اندازه توزیع نشده‌اند. کسانی که در قصر زندگی می‌کنند صدای بال اژدها را موسیقی تاریخ می‌شنوند؛ کسی که خانه‌اش سوخته ممکن است آن را فقط صدای آتش بداند. اگر مقالهٔ غروب جادو این تفاوت را نبیند، اندوهش به نوستالژیِ صاحبان برج تبدیل می‌شود. چیزی عظیم از جهان رفته است. این جمله می‌تواند درست باشد، بی‌آنکه همه موظف باشند برای آن به یک اندازه گریه کنند.

جهان کهن همیشه بی‌گناه نبود

«قدیمی» و «زیبا» مترادف «عادل» نیستند. جادوی کهن ممکن است به خونِ درست، نام خانوادگی، قربانی‌کردن دیگری یا فرمان موجودی وابسته باشد که هرگز مجبور نیست تصمیمش را توضیح دهد. در بسیاری از جهان‌ها، دانش جادویی در دست طبقه‌ای کوچک می‌ماند و باقی مردم تنها هزینهٔ طلسم‌هایی را می‌دهند که درباره‌شان حق پرسش ندارند.

گاهی غروب جادو پایانِ وحشت هم هست: خدایی دیگر برای محصول اندک دهقان خراج نمی‌خواهد، پیشگویی حق انتخاب را از کودکی نمی‌گیرد و جادوگر دربار نمی‌تواند مخالفت را از حافظهٔ شهر پاک کند. همان‌طور که در مقالهٔ وقتی استعاره واقعی می‌شود دیدیم، امر ناممکن فقط زیبایی را مجسم نمی‌کند؛ می‌تواند تبعیض، ترس و قدرتِ بی‌پاسخ را نیز جسم ببخشد.

چه کسی فرصت سوگواری دارد؟

برای شاعر نامیرا، خاموشی درختی مقدس پایان هزار سال خاطره است. برای بیوه‌ای که مالیات جنگ را می‌پردازد، مسئلهٔ امشب آرد و هیزم خشک است. این دو رنج یکدیگر را باطل نمی‌کنند، اما از یک جایگاه سخن نمی‌گویند. کسی که هر روز برای زنده‌ماندن می‌جنگد شاید فرصت حفظ نام عصرِ تمام‌شده را نداشته باشد.

فانتزیِ خوب دوربینش را گاهی از روی کشتی آخر برمی‌گرداند و روی اسکله نگه می‌دارد: کارگری که تختهٔ شکسته را عوض می‌کند، مادری که فرزند تب‌دارش را بغل گرفته و سربازی که هنوز نمی‌داند پس از پیروزی چه شغلی خواهد داشت. سوگِ جادو واقعی است؛ مسئولیتِ بعد از آن هم واقعی است. شکوه اگر این آدم‌ها را نبیند، تنها نور زیبایی روی ویرانهٔ آنان خواهد بود.

آخرین تک‌شاخ و بازگشتی که زخم را پاک نمی‌کند

در آخرین تک‌شاخ، موجودی که در جنگل یاس خود از تغییر جهان بی‌خبر مانده، برای یافتن دیگران راه می‌افتد؛ چنان‌که معرفی رسمی هچت نیز سفر او را با خبر ناپدیدشدن تک‌شاخ‌ها آغاز می‌کند. قصه در ظاهر دربارهٔ بازگرداندن موجودات جادویی است، اما بازگشت جمعیت تک‌شاخ‌ها زمان را به عقب نمی‌چرخاند. کسی که ترس، عشق و مرگ‌پذیری را لمس کرده، دیگر همان موجودِ بی‌خبر آغاز داستان نیست.

این تفاوت مهم است. بازسازی جهان به معنای پاک‌کردن تجربه نیست. اگر جادو برگردد، کسانی که غیبتش را زیسته‌اند با آن روبه‌رو می‌شوند؛ نه نسخه‌های دست‌نخوردهٔ خودِ قدیمی‌شان. همین است که نجات را از دکمهٔ «بازنشانی» جدا می‌کند و آن را به ترمیم واقعیت نزدیک می‌سازد: زخم می‌تواند بسته شود، اما بدن تاریخِ بسته‌شدنش را نگه می‌دارد.

نجات، گذشته را پس نمی‌دهد

پلی که پس از جنگ دوباره ساخته می‌شود شاید از پل قبلی محکم‌تر باشد، اما تیر چوبی‌ای را که دو نسل روی آن نام نوشته بودند ندارد. جنگلِ تازه‌کاشته‌شده زنده است؛ هنوز سایهٔ جنگل هزارساله را ندارد. شهری که آوارش را جمع کرده می‌تواند دوباره بخندد، ولی جای یک بشقاب خالی روی طاقچه را صاحبخانه بهتر از هر معمار می‌بیند.

این اصرار بر تفاوتِ ترمیم و بازگشت، بدبینی نیست. احترام به زمان است. داستانی که همه‌چیز را دقیقاً به حالت اول برگرداند، رنج مسیر را بی‌اثر می‌کند. فانتزی گاهی مهربان‌تر است چون قول ناممکن نمی‌دهد: می‌گوید می‌توان پس از فقدان زندگی کرد، بی‌آنکه وانمود کنیم فقدانی رخ نداده است.

وقتی جادو برمی‌گردد

همهٔ فانتزی‌ها در مسیر خاموشی حرکت نمی‌کنند. در جاناتان استرنج و آقای نورل، انگلستان قرن‌هاست جادوگران عملی را ندیده؛ سپس یک مرد گوشه‌گیر نشان می‌دهد جادو نمرده است. بلومزبری در معرفی رسمی رمان بازگشت او را با زنده‌کردن مرده و کشاندن جادو به جنگ پیوند می‌دهد. این ضدنمونه لازم است: غروب جادو قانون طبیعت ژانر نیست.

بااین‌حال بازگشت جادو هم آرام و بی‌هزینه نیست. نیرویی که جامعه مدت‌ها آن را افسانه دانسته، به جهانی برمی‌گردد که قانون، دانشگاه، جنگ و غرورهای تازهٔ خود را ساخته است. راه‌های قدیمی باز می‌شوند، اما ساکنان آن سوی راه تعهدی به عدالت امروز ندارند. راهنمای مطالعهٔ رسمی رمان نیز بازگشت جادو را محور پرسش‌های قدرت، دانش و رقابت قرار می‌دهد، نه یک جشن سادهٔ بازگشت شگفتی.

بازگشت به خانه‌ای که دیگر خانه نیست

اگر پس از بیست سال به خانهٔ کودکی برگردیم، شاید در هنوز همان صدا را بدهد. بااین‌حال ما و خانه هر دو تغییر کرده‌ایم. بازگشت، فاصله را آشکار می‌کند. جادوی کهن نیز وقتی به شهر تازه برمی‌گردد، نمی‌تواند ادعا کند زمانِ غیبتش اتفاق نیفتاده است.

این نیرو ممکن است زیبا، نجات‌بخش و خطرناک باشد. دانش فراموش‌شده می‌تواند بیماری‌ای را درمان کند و همان روز پیمانی را بیدار کند که نام هیچ انسان زنده‌ای در آن نیست. فانتزی با چنین بازگشتی به ما هشدار نمی‌دهد که گذشته باید مدفون بماند؛ می‌پرسد آیا می‌توان چیزی را دوباره پذیرفت، بی‌آنکه حق فرمانرواییِ قدیمی‌اش را نیز بازگرداند.

جنگل و کوره، بی‌آنکه یکی پاک باشد

پرنسس مونونوکه دوگانهٔ سادهٔ جنگلِ بی‌گناه و شهرِ شرور را برهم می‌زند. صفحهٔ رسمی GKIDS درگیریِ شهر آهن، خدایان جنگل و انسانی را معرفی می‌کند که میان آن‌ها گرفتار شده است. جنگل مقدس و زنده است، اما موجوداتش فقط آرام و بخشنده نیستند. شهر به طبیعت زخم می‌زند، اما برای کسانی که جامعه کنارشان گذاشته کار، دفاع و جایگاه ساخته است.

تحلیل مؤسسهٔ فیلم بریتانیا از موج انیمیشن‌های محیط‌زیستی دههٔ نود نیز پیچیدگی اخلاقی فیلم را در نبودِ یک سوی کاملاً خوب و یک سوی کاملاً بد برجسته می‌کند. آینده با پاک‌کردن کامل یکی از دو طرف نجات پیدا نمی‌کند. پس هرگاه غروب جادو را می‌بینیم باید بپرسیم چه چیزی در حال نابودی است، چه کسی آن را نابود می‌کند و چه کسانی در دل نظم تازه برای نخستین بار امکان زندگی پیدا کرده‌اند.

علم قاتل جادو نیست

دانستن سازوکار باران، باران را کم‌ارزش نمی‌کند. ستاره پس از آنکه جرم، فاصله و ترکیبش را اندازه می‌گیریم هنوز می‌تواند آخرین نشانهٔ راه برای مسافری گمشده باشد. توضیح علمی به پرسش «چگونه» دقت می‌دهد؛ از این واقعیت نتیجه نمی‌شود که تمام پرسش‌های انسان دربارهٔ تجربه، ارزش و معنا نیز پاسخ گرفته‌اند. اشتباه از جایی آغاز می‌شود که سازوکار را با تمام حقیقت یک چیز یکی بدانیم.

از سوی دیگر، معنا جای شواهد را نمی‌گیرد. بیماری با زیباخواندن رنج درمان نمی‌شود و جنگلِ بریده با قصه‌گفتن دوباره نمی‌روید. پژوهش دانشگاه کمبریج دربارهٔ موسیقی به‌عنوان «جادوی واقعی» زندگی مدرن نشان می‌دهد زبانِ جادو می‌تواند در تجربهٔ روزمره و هنر ادامه یابد، بی‌آنکه ادعای نیروی فراطبیعی کند. شاید علم و افسون دو ارتش روبه‌روی هم نیستند؛ دو شیوه‌اند که نباید وظیفهٔ یکدیگر را جعل کنند.

شاید جادو فقط جای خود را عوض می‌کند

وقتی موجودات کهن از جغرافیا عقب می‌نشینند، جادو ممکن است وارد حافظه، آیین و داستان شود. نام درخت در ترانه‌ای می‌ماند. نقش اژدها روی کاسه‌ای کشیده می‌شود که خانواده هر زمستان از آن سوپ می‌خورد. کودک بندر هرگز کشتی روشن را ندیده، اما می‌داند چرا پدربزرگش هنگام شنیدن زنگ خاصی سکوت می‌کرد. شگفتی دیگر نیروی حاکم بر سرزمین نیست؛ روشی برای دیدنِ آن چیزی است که عادت پنهان کرده.

این همان «بازیابیِ نگاه» است که ورلین فلیگر در شرح «دربارهٔ قصه‌های پریان» تالکین توضیح می‌دهد: فانتزی می‌تواند چیزهای آشنا را دوباره پیش چشم ما تازه کند. مقالهٔ چرا هنوز رؤیای جادو می‌بینیم؟ دربارهٔ میل ما به همین رابطه پرسیده بود. اینجا مسئله یک قدم بعدتر است: اگر جادو دیگر در جهان فرمان نراند، آیا داستان می‌تواند خاطرهٔ حضورش را بدون دروغ‌گفتن دربارهٔ فقدان نگه دارد؟

داستان جای جنگل را نمی‌گیرد

پاسخ آسان این است که «جادوی واقعی درون ماست». این جمله بیش از اندازه ارزان تمام می‌شود. روایت جای جنگل نابودشده را نمی‌گیرد، به‌یادآوردن اژدها آن را زنده نمی‌کند و نام‌گذاری ظلم، قربانی را به خانه بازنمی‌گرداند. زمین‌دریا و اندیشهٔ نام‌های حقیقی یادآوری می‌کند که نام‌بردن می‌تواند نوعی مسئولیت باشد؛ اما حتی نام درست نیز ما را از کارِ دشوار حفظ‌کردن بی‌نیاز نمی‌کند.

کار داستان کوچک‌تر و صادقانه‌تر است: نمی‌گذارد فقدان بی‌نام بماند. میان «هرگز وجود نداشت» و «وجود داشت و از دست رفت» فاصله‌ای اخلاقی هست. در فاصلهٔ اول، کسی بدهکار نیست. در فاصلهٔ دوم، حافظه می‌تواند از ما بپرسد چرا رفت، چه کسی سود برد و اکنون با جای خالی‌اش چه خواهیم کرد.

مسئولیتِ جهان پس از شگفتی

اگر جادو برود، انسان وارث قدرت مطلق نمی‌شود؛ وارث کاری ناتمام می‌شود. باید جنگل را بدون نگهبان نامیرا حفظ کند، قانون را بدون شمشیر سخنگو بنویسد و با عمر کوتاه خود برای نسلی تصمیم بگیرد که هرگز نخواهد دید. ساختن جهان‌های خیالی اغلب از تغییر یک قانون آغاز می‌شود. بلوغ آن جهان از جایی آغاز می‌شود که ساکنانش مسئول پیامدهای همان قانون می‌شوند.

شاید ارزش غروب جادو در همین انتقال باشد. نیروهای کهن کنار می‌روند و دیگر کسی نیست تا شکست انسان را به گردن تقدیر، نفرین یا خواست خدایان بیندازد. اگر رود آلوده شود، اگر نام‌ها فراموش شوند یا اگر ضعیفان دوباره زیر چرخ نظم تازه بمانند، عصر انسان نمی‌تواند بگوید هنوز برای آماده‌شدن وقت می‌خواست. صبح رسیده است.

چراغ‌هایی که دیگر خودشان روشن نمی‌شوند

سال‌ها گذشته. کودکِ کنار بندر اکنون مسئول چراغ‌های ساحل است. هر غروب شیشه‌ها را با پارچه‌ای زبر پاک می‌کند، روغن را اندازه می‌گیرد و فتیله‌ها را یکی‌یکی بالا می‌کشد. گاهی پیش از روشن‌کردن چراغ آخر به افق نگاه می‌کند. هیچ بادبانی آنجا نیست. زنگ‌های کهن همچنان خاموش‌اند و درخت بزرگ، بهار امسال فقط برگ‌های معمولی داده است.

شاید جهان فقیرتر شده باشد. شاید آزادتر. شاید این دو کلمه برای چیزی که رخ داده کوچک باشند. آنچه مانده، انسان‌هایی هستند که باید بدون اطمینانِ بازگشتِ معجزه از چیزهای آسیب‌پذیر نگهداری کنند: یک پل، یک نام، تکه‌ای جنگل، خاطرهٔ موجودی که دیگر نیست و کودکی که حق دارد آینده‌اش بیش از موزهٔ اشتباهات گذشتگان باشد.

مرد فتیلهٔ چراغ بعدی را بالا کشید. پشت سرش شهر روشن شد؛ دریا تاریک ماند.

منابع و مطالعهٔ بیشتر

• Jason Ā. Josephson-Storm: The Myth of Disenchantment
• Cambridge: Representing Magic in Modern Ireland
• Oxford Academic: Michael Saler, As If
• Cambridge: Enchantment in Music’s Modernist Ordinary
• Tolkien’s Letter to Milton Waldman
• Verlyn Flieger: On Fairy-stories
• Tom Shippey: The Lord of the Rings, Book of the Century
• The Tolkien Estate: The Lord of the Rings Paintings
• Oxford Academic: Faërie in Tolkien
• University of Glasgow: Fantasy, Recovery and Re-enchantment
• Bloomsbury: Jonathan Strange & Mr Norrell
• Bloomsbury Reading Guide: Jonathan Strange & Mr Norrell
• Hachette: The Last Unicorn
• The Folio Society: The Last Unicorn
• GKIDS: Princess Mononoke
• BFI: The 1990s Green Wave of Eco Animations
• Oxford Academic: Princess Mononoke, Understanding Studio Ghibli’s Monster Princess
• University of Oxford: Fantasy, Medievalism and Oxford English